Lampiran:Kamus bahasa Indonesia – bahasa Bakumpai
Tampilan
< Lampiran:Daftar isi < Kamus bahasa Indonesia – bahasa Bakumpai
Kamus bahasa Indonesia – bahasa Bakumpai
Daftar kosakata (Ibrahim 1979)
Daftar di bawah ini adalah kata dalam Bahasa Indonesia dan terjemahannya dalam Bahasa Bakumpai.[1]
| Nomor | Bahasa Indonesia | Bahasa Bakumpai |
|---|---|---|
| 1. | pindah | alih |
| 2. | nama | aran |
| 3. | gantung | ampah |
| 4. | ayah | apa |
| 5. | lihat | alang |
| 6. | pelampung | andung |
| 7. | muncul | ambul |
| 8. | rupa | ampi |
| 9. | kira | asai |
| 10. | hari | andau |
| 11. | anjing | asu |
| 12. | mereka | awen |
| 13. | siapa | aweh |
| 14. | hati | atei |
| 15. | asap | ansep |
| 16. | api | apui |
| 17. | kata | auh |
| 18. | kalau | amun |
| 19. | atau | atawa |
| 20. | karena | awi |
| 21. | untuk | akam |
| 22. | adik | ading |
| 23. | iring-iringan | arak |
| 24. | kepunyaan | ayum |
| 25. | paman | amang |
| 26. | keponakan | aken |
| 27. | tampang | ampin |
| 28. | tikar | amak |
| 29. | mari | ayu |
| 30. | untuk | akan |
| 31. | banyak | are |
| 32. | katanya | ahei |
| 33. | awan | awan |
| 34. | perempuan | bawi |
| 35. | kera | bakei |
| 36. | berani | bahanyi |
| 37. | basah | bisa |
| 38. | bisa | wisa |
| 39. | bersih | balawa |
| 40. | ikat | bahat |
| 41. | kembali | buli |
| 42. | betul | bujur |
| 43. | balas | baleh |
| 44. | tua | bakas |
| 45. | bibir | biwih |
| 46. | betis | buntis |
| 47. | buah | bua |
| 48. | buaya | buai |
| 49. | rusak | bijat |
| 50. | rajin | bukih |
| 51. | bau | bau |
| 52. | semua | balepah |
| 53. | bukan | beken |
| 54. | mengapa | bahen |
| 55. | kerongong | balengkong |
| 56. | tidur | batiruh |
| 57. | remaja | hujang |
| 58. | beras | behas |
| 59. | berot | beut |
| 60. | kenyang | bensuh |
| 61. | rambut | balau |
| 62. | bahu | bahan |
| 63. | panas | balasu |
| 64. | merah | bahandang |
| 65. | barah | baha |
| 66. | belanga | balanai |
| 67. | menantu | bimantu |
| 68. | terbuka | bangah |
| 69. | belum | balun |
| 70. | buyut | buyut |
| 71. | bodoh | bungul |
| 72. | tuli | badengen |
| 73. | buta | balute |
| 74. | ekor | buntut |
| 75. | lombok | lumbuk |
| 76. | waluh | baluh |
| 77. | kamar | bilik |
| 78. | kuning | bahenda |
| 79. | pukul | catuk |
| 80. | cabang | cikang |
| 81. | sombong | cakah |
| 82. | cangkir | cangker |
| 83. | beritahu | caruman |
| 84. | sombong | cakakah |
| 85. | kapal | camplon |
| 86. | kaca | caramin |
| 87. | curang | culas |
| 88. | cara | cara |
| 89. | jatuh | duruh |
| 90. | bunyi air | dasau |
| 91. | ambil | dinu |
| 92. | dua | due |
| 93. | denda | danda |
| 94. | duri | duhi |
| 95. | tolong | duhup |
| 96. | air | danum |
| 97. | depa | depe |
| 98. | daun | dawen |
| 99. | datang | dumah |
| 100. | dapat | dinun |
| 101. | seberang | dipah |
| 102. | kuat | dehen |
| 103. | tinta | dawat |
| 104. | uang | duit |
| 105. | berhamburan | dampar |
| 106. | teduh | durum |
| 107. | darah | daha |
| 108. | dapat | duan |
| 109. | gaduh | deruh |
| 110. | dekap | dakap |
| 111. | keras | daras |
| 112. | dalam | dalem |
| 113. | angkut | etun |
| 114. | angkat (mengangkat) | eton (baeton) |
| 115. | jemur | ekai |
| 116. | empat | epat |
| 117. | jangan | ela |
| 118. | tadi | endau |
| 119. | mertua | empu |
| 120. | jemur | ekei |
| 121. | jangan | ela |
| 122. | dayung | ensei |
| 123. | cucu | ensu |
| 124. | siapa | eweh |
| 125. | bekerja | gawi |
| 126. | terluka sedikit | gurai |
| 127. | cari | gilau |
| 128. | gosok | gusuk |
| 129. | meluyur | guyur |
| 130. | cepat | gasak |
| 131. | berdempet | gampir |
| 132. | lihat | gite |
| 133. | gempur | gampur |
| 134. | cari | gau |
| 135. | memberi gelar | galar |
| 136. | apit | gapit |
| 137. | getok | gutuk |
| 138. | kue getuk | gagutuk |
| 139. | pisang goreng | guduh |
| 140. | pisang goreng | gaguduh |
| 141. | garu | gayau |
| 142. | ingat | ganang |
| 143. | juga, hun | gin |
| 144. | merayap | gayar |
| 145. | kutu | guti |
| 146. | gergaji | garagaji |
| 147. | alat bunyi-bunyi dari sembilu | gurinding |
| 148. | bergabung | gabung |
| 149. | getah | gita |
| 150. | pekerjaan | gawin (gawi) |
| 151. | kelihatan | gitan |
| 152. | urusan, perkara | ganan |
| 153. | ketam | getem |
| 154. | kanan | gantau |
| 155. | latah | gagiran |
| 156. | putus | getu |
| 157. | guling | galing |
| 158. | merah | handang |
| 159. | lintas | hantas |
| 160. | lalu | halau |
| 161. | berani | hanyi |
| 162. | sulit | heka |
| 163. | dengan | hining |
| 164. | tangga | hejan |
| 165. | ular | handipe |
| 166. | besar | hai |
| 167. | bunyi | hiau |
| 168. | pakai | hapa |
| 169. | belum | handai |
| 170. | dalam | huang |
| 171. | bilamana | hamparea |
| 172. | luka | himang |
| 173. | rebah | hewa |
| 174. | tumbang | hamun |
| 175. | siang | handau |
| 176. | kerbau | hadangan |
| 177. | malam | hamelem |
| 178. | pagi | hanyeu |
| 179. | selesma | hengai |
| 180. | belakangan | harian |
| 181. | geli tertawa | hetang |
| 182. | rumah | huma |
| 183. | roh | hambaruan |
| 184. | dulu | helu (n) |
| 185. | belum | hindai |
| 186. | delapan | hanya |
| 187. | laki-laki | hatue |
| 188. | pagi | hanyewu |
| 189. | sore | halemei |
| 190. | sakit | haban |
| 191. | cerai | hatulan |
| 192. | berangkat | haguet |
| 193. | atas | hunjun |
| 194. | sulit, susah | heka |
| 195. | tanya | insek |
| 196. | ambil | inu |
| 197. | bawa | imbit |
| 198. | satu | ije |
| 199. | sedikit | isut |
| 200. | pinjam | injam |
| 201. | dia | iye |
| 202. | kamu | ikau |
| 203. | ya | iyuh |
| 204. | kita | itah |
| 205. | saudara sepupu sekali | ije tatu |
| 206. | saudara sekandung | ijekalambutan |
| 207. | simpan | ina |
| 208. | lihat | ite (mite) |
| 209. | kelambu | jangkut |
| 210. | enam | jahawen |
| 211. | kasihkan | juluk |
| 212. | jalan | jalan |
| 213. | dijaja | jaja |
| 214. | tidak | jida |
| 215. | perahu | jukung |
| 216. | kelambu | jangkut |
| 217. | sehari | jandan |
| 218. | sehari-harian | jandan-jandanan |
| 219. | kemarin | jeleme |
| 220. | besok | jeu |
| 221. | jera | jara |
| 222. | jantan | jagan |
| 223. | sembilan | jalatian |
| 224. | tiang | jihi |
| 225. | sudah | jadi |
| 226. | umpama | jaka |
| 227. | ubi kayu | jawau |
| 228. | bahu | ju baha |
| 229. | sayur (yang sudah dimasak), kuah | juhu |
| 230. | lidah | jela |
| 231. | jarang | jahai |
| 232. | pembantu rumah-tangga | jipen |
| 233. | paman | julak |
| 234. | jual | jual |
| 235. | ceritera | kesah |
| 236. | kelat | kalat |
| 237. | bakar | kehu |
| 238. | kawan | kawal |
| 239. | potong | kibil |
| 240. | tarik | kempang |
| 241. | makan | kinan |
| 242. | cubit | kubit |
| 243. | rabut | karabut |
| 244. | koyak | kuyak |
| 245. | begitu | kate |
| 246. | takut | kekeh |
| 247. | gelap | kaput |
| 248. | begini | katuh |
| 249. | kecil | kurik |
| 250. | jauh | kejau |
| 251. | cubit | kibit |
| 252. | baik, sembuh | keleh |
| 253. | bagaimana | kilau |
| 254. | nanti | kareh |
| 255. | kuali | kenceng |
| 256. | cemburu | kabehu |
| 257. | larang | kahana |
| 258. | kelat | kalat |
| 259. | sempit | kipit |
| 260. | tebal | kandal |
| 261. | pinggang | kahang |
| 262. | gigi | kasinge |
| 263. | kakak | kaka |
| 264. | panau | kepus |
| 265. | periuk | kenceng |
| 266. | sedih hati | kapehe atei |
| 267. | kedondong | kadundung |
| 268. | nenas | kanas |
| 269. | dicubit sedikit dengan satu jari | kuritis |
| 270. | seperti | kilau |
| 271. | di sana | kanih |
| 272. | di mana, di sana | kueh |
| 273. | kencing | kahit |
| 274. | makan | kuman |
| 275. | kemudi | kamburi |
| 276. | jalanan | kartak |
| 277. | nanti | kareh |
| 278. | minta | laku |
| 279. | panas | lasu |
| 280. | ikan | lauk |
| 281. | jala | lunta |
| 282. | lukah | lukah |
| 283. | ludah | luja |
| 284. | lima | lime |
| 285. | marahi | lait |
| 286. | tinggal | lihi |
| 287. | tangan | lange |
| 288. | kemarin | lemei |
| 289. | lebar | laga |
| 290. | belut | lindung |
| 291. | dahi | lingkau |
| 292. | langit-langit | lalangitan |
| 293. | telapak tangan | lukap lenge |
| 294. | lantai | lanseh |
| 295. | pintu | lawang baun |
| 296. | jendela | balingkang |
| 297. | kampung | lebu |
| 298. | lepas | lapas |
| 299. | lebih | labih |
| 300. | belakang | likur |
| 301. | tergenang air (tenggelam) | lelep |
| 302. | cepat | laju |
| 303. | lantai | lasah |
| 304. | terik matahari | lasut andau |
| 305. | mahal | larang |
| 306. | rusuk | liuk |
| 307. | bunuh | munu |
| 308. | minum | mihap |
| 309. | diam | melai |
| 310. | nyenyak | mangat |
| 311. | takut | mikeh |
| 312. | kalau | mekeh |
| 313. | ayam | mamek |
| 314. | mata | mate |
| 315. | mandi | mandui |
| 316. | bangun | minsik |
| 317. | berjalan | mananjung |
| 318. | berbaring | menter |
| 319. | matahari | matandau |
| 320. | malam | malem |
| 321. | saudara ayah | mama |
| 322. | malu | mahamen |
| 323. | ayam | manuk |
| 324. | duduk | munduk |
| 325. | pasti | musti |
| 326. | mau | maku |
| 327. | melihat | mite |
| 328. | menang | manang |
| 329. | melihat | malang |
| 330. | muntah | muta |
| 331. | buang air besar | mamani |
| 332. | ikat | meteng |
| 333. | bangun | misik |
| 334. | bertamu | maja |
| 335. | naik | mendai |
| 336. | meninggal | matei |
| 337. | kemarin | male |
| 338. | turun | muhun |
| 339. | apa | narai |
| 340. | tipis | nipis |
| 341. | mulut | nyame |
| 342. | leher | nyat |
| 343. | ambil (mengambil) | nduan |
| 344. | pergi, jalan | nanjung |
| 345. | mudik | ngaju |
| 346. | hilir | ngawa |
| 347. | atas | ngambu |
| 348. | mulut | nyame |
| 349. | tahun | nyelu |
| 350. | diasapkan | nyumap |
| 351. | dorong | nunda |
| 352. | tegap | nahap |
| 353. | mimpi | nupi |
| 354. | baring | peter |
| 355. | pukul | panghung |
| 356. | matikan | patei |
| 357. | pesan | peteh-pesan |
| 358. | pusat | puser |
| 359. | kaki | pai |
| 360. | berkaki | bapai |
| 361. | ganggu | pansa |
| 362. | beli | pili |
| 363. | keluar | paluwa |
| 364. | pancing | pisi |
| 365. | berapa | pere |
| 366. | kucing | pusa |
| 367. | padi | parei |
| 368. | pesan | peteh |
| 369. | bawah | penda |
| 370. | benih | paung |
| 371. | pupus | pupus |
| 372. | telinga | pinding |
| 373. | kening | palipis |
| 374. | gigit | pangkit |
| 375. | tanah | petak |
| 376. | penuh | penu |
| 377. | kail | pisi |
| 378. | pendek | pandak |
| 379. | bersama | pahayak-hayak |
| 380. | kotor | papa |
| 381. | jelek | papa ampi |
| 382. | saudara | pahari |
| 383. | kapan | pea |
| 384. | panggang | papui |
| 385. | bibit | paung |
| 386. | ikat | peteng |
| 387. | sakit | pehe |
| 388. | bawah | penda |
| 389. | panjang | pisi |
| 390. | bangunkan | pisik |
| 391. | perlihatkan | parahan |
| 392. | pukul | pangkung |
| 393. | ketan | pulut |
| 394. | kancil | pilanduk |
| 395. | rujak | pancok |
| 396. | cepat | rake |
| 397. | menanak nasi | rapi |
| 398. | mengumpulkan kayu | ramu |
| 399. | sembarangan | rangah |
| 400. | copot | rubut |
| 401. | rebut | rabut |
| 402. | potong kecil-kecil | racik |
| 403. | sering | rancak |
| 404. | sedang | rahat |
| 405. | rinjing | ringging |
| 406. | rendah | randah |
| 407. | tegur sapa | rawa |
| 408. | rupa, wajah | rupa |
| 409. | menyusuri | rukui |
| 410. | ramuk | ramuk |
| 411. | rukun | rakat |
| 412. | ramai | rami |
| 413. | barang | ramu(n) |
| 414. | rapat | racap |
| 415. | kalung | rantai |
| 416. | harga | rega |
| 417. | pecah sedikit | rangat |
| 418. | rejeki | rajaki |
| 419. | nisan orang mati | raung |
| 420. | tempat padi | rakung |
| 421. | sedang | rahatan |
| 422. | lapuk | rebuk |
| 423. | melengkung | riuk |
| 424. | makin | sasar |
| 425. | celana | salawar |
| 426. | disaring | saring |
| 427. | sebut | seut |
| 428. | kunyah | sipa |
| 429. | suruh | suhu |
| 430. | tangkap | singkap |
| 431. | serahkan | sarah |
| 432. | tangguk | sahar |
| 433. | istri | sawe |
| 434. | suduk | suduk |
| 435. | mampir | singngah |
| 436. | sambar | sambar |
| 437. | tanda | sanda |
| 438. | sesal | sasal |
| 439. | makan sirih | simpa |
| 440. | kaya | sugih |
| 441. | marah | sangit |
| 442. | paha | sapak |
| 443. | seratus | saratus |
| 444. | sekali | sinde |
| 445. | semua | samandiah |
| 446. | pucuk | sahundik |
| 447. | sedia | sadia |
| 448. | sembunyi | sahukan |
| 449. | kejar | sasah |
| 450. | semua | sandeah |
| 451. | tepi | saran |
| 452. | perintah | suhu |
| 453. | cium | sium |
| 454. | istri | sawa(n) |
| 455. | sungai | sungei |
| 456. | kuku | silu |
| 457. | dingin | sadingen |
| 458. | dekat | tukup |
| 459. | pergi | tulak |
| 460. | temui | talih |
| 461. | beri | tanga |
| 462. | dirikan | tejek |
| 463. | potong | tetek |
| 464. | tempo | tempu |
| 465. | bakar | tusul |
| 466. | bunyi rebah | tagui |
| 467. | tebang | teweng |
| 468. | milir di riam | tuhus |
| 469. | lembar | tapean |
| 470. | sarung | tapih |
| 471. | turut | tumun |
| 472. | selam | teser |
| 473. | jalan | tanjung |
| 474. | nafas | tengseng |
| 475. | bintik | tutul |
| 476. | sodok | tejep |
| 477. | beri | tenga |
| 478. | susu | tusu |
| 479. | menyusui | mampatusu |
| 480. | tiga | telo |
| 481. | kakak | tandu |
| 482. | tarik | talik |
| 483. | tertawa | tatawa |
| 484. | berbicara | tapandir |
| 485. | tumpuk | tuyuk |
| 486. | dekat | tukep |
| 487. | kadang-kadang | tamunie |
| 488. | hingga | tikas |
| 489. | masuk | tame |
| 490. | tidur | tiruh |
| 491. | perut | tanai |
| 492. | tebu | tewu |
| 493. | pingsan | tujah |
| 494. | kering | teyah |
| 495. | bersamadi | tapa |
| 496. | lama | tahi |
| 497. | tadi | tanan |
| 498. | tadi | tenah |
| 499. | buat, bikin | tampa |
| 500. | muara | tumbang |
| 501. | bisa | tau |
| 502. | tiga | telu |
| 503. | sawah, kebun | tana |
| 504. | muda | tabela |
| 505. | peti mati | tabala |
| 506. | dini hari | tampalawai |
| 507. | ulat | uler |
| 508. | saya | ulun |
| 509. | benar | ujur |
| 510. | dada | usuk |
| 511. | rotan | uei |
| 512. | garam | uyah |
| 513. | ibu | uma |
| 514. | anak tekak | utin balengkong |
| 515. | rotan | uei |
| 516. | orang | uluh |
| 517. | sekarang | utuk |
| 518. | Belanda | ulanda |
| 519. | tempat | ukai |
| 520. | hujan | ujan |
| 521. | kelopak pinang | upih |
| 522. | tujuh | uju |
| 523. | ikut | umba |
| 524. | hutan | utan |
| 525. | berhenti | umbet |
| 526. | kata | ujar |
| 527. | otak | utek |
| 528. | kakak | uka |
| 529. | tempat | ukan |
| 530. | dapat, sanggup | ulih |
| 531. | rotan | ewei |
| 532. | kue | wadai |
| 533. | labu | waluh |
| 534. | ikan wadi | wadi |
| 535. | batas | waras |
| 536. | wah | wah |
| 537. | wajik | wajik |
| 538. | hina | wada |
| 539. | siapa | yaweh |
| 540. | saya | yaku |
| 541. | yaitu | yete |
| 542. | otak | yatak |
Kata-kata lain
Nama Hari
- Senin = sanayan
- Selasa = salasa
- Rabu = arba
- Kamis = hamis
- Jumat = jumahat
- Sabtu = sabtu
- Minggu = minggu
Nama Warna
- Merah = Bahandang
- Putih = Baputi'
- Hijau = Bahijau
- Kuning= Bahenda
- Biru = Biru
- Hitam = Bamarem
- Coklat= Coklat
- Ungu = Ungu
Nama Benda
- Kubah = Sungkul
- Kasur = Tilam
- Kain lap= Sorbet/Kupit
Nama Bagian Rumah
- Atap = Sapau
- Tihang = Jihi'
- Langit-langit = Palapon
- Dinding = dinding
- Lantai = Lanseh
- Tangga = Hejan
- Pagar Tangga = Sampiang
- Pintu = Baontunggang
- Jendela = Lalungkang
- Dapur = Dapur/Sarambi
- Kamar = Kamar
- Teras = Pamedangan
Kata-kata (Umum)
- Suara = Hiau
- Adzan = Bang/Ajan
- Begitu = kakateh
- Masjid= Masigit
- Apa = Narai/En
- Siapa = Aweh/Yaweh
- Bagaimana = Kilau Kueh
- Mengapa = Buahen
- Kenapa = Buhen
- Hidup = Belum
- Bangun = Minsik
- Tanya = Minsek
- Bertanya = Mainsek
- Menyebut = Manyeot
- Takut = Mikeh
- Jangan = ela
- jangan-jangan = Mingkeh
- Kecewa = Mawah
- Tertarik = Miweh
- Milir = Mansuh
- Mudik = Murik
- Atas = Ngambu/Hunjun
- Bawah = Liwa/Penda
- Hulu = Ngaju
- Hilir = Ngawa
- Kiri = Sambil
- Kanan = Gintau
- Di sana = Si kanih
- Di sini = Si Hituh
- Di situ = Si Hite'
- Di mana = Si Kueh
- Bagaian = Halau
- Lewat = Mahalau
- Erat = Pisit/Dehen
- Seperti = Kilau/Pas kilau
- Melestarikan = Mahilung
- Memelihara = Manggaduh
- Memelihara Hewan = Maingu'
- Memakai = Mahapa'
- Menggunakan = Mahanggap
- Mengambil = Mainu'/Mandinu'
- Membawa = Mimbit/Maimbit
- Membawa Kabur = Mahundang
- Memanfaatkan = Mamalar
- Mati' = Matee
- Membunuh = Mampate
- Mematikan = Mambelep
- Menampilkan = Mamparahan
- Mencari = Manggau/Manggilau
- Melihat = Malang/Ma'alang
- Mendengar = Mahining
- Menjilat = Manjelap
- Menggigit = Mamangkit
- Memegang = Mimbing/Maimbing
- Mengelus = Mamusut
- Mencolek = Manggutil
- Mencekik = Mangacak
- Mencakar = Mangarokot
- Mencabik-cabik = Mangirut
- Bersuara = Mahiau
- Tegak = Tagap
- Kencang = Kancang
- Keras = Batekang
- Lemah = Balemu
- Gemulai = Hantule
- Lancip = Batajim
- Sedang = Sadang
- Sedang = Lagi/Rahat
- Tumpul = Tumpul
- Sakit = Kapehe'
- Enak = Mangat
- Mau = Handak
- Mau Lagi = Handak Hindai
- Nanti = Kareh
- Sekarang = Utuh
- Besok = Jeo/Jeu
- Kemaren = Leme
- Lusa = Limbas Jeo
- Dulu = Helu
- Dulu = Bihin
- Lampau = Batuh
- Sangat Lampau = Batuh Beneh
- Sangat Merah = Bahandang Maringang
- Sangat Hitam = Bamarem Pijem
- Jernih = Katining
- Keruh = Keruh
- Kami = Iki
- Kita = Itah
- Mereka = Awen
- Saya = Ulun
- Aku = Yaku
- Kamu = Ikau
- Empuk = Hapuk
- Kuping = Pinding
- Lapar = Bala'u
- Rambut = Balau
- Tangan = Lengen
- Kenyang = Bensuh
Lihat pula
Sumber
- ↑ Ibrahim, Sjahrial S. A. R.; Darmansyah, {}; Durdje Durasid. 1979. Bahasa Bakumpai. Jakarta: Pusat Pembinaan dan Pengembangan Bahasa, Departemen Pendidikan dan Kebudayaan. xii+119pp.